آسيب هاي کروموزومي در پرتوکاران

مراکز راديولوژي بندر بوشهر*

 

غلامرضا خميسي پور**¹، عبدالمجيد تمجيدي²، دکتر اکرم تمجيدي³، دکتر ايرج نبي پور⁴

 

^{1 کارشناس ارشد هماتولوژي، آموزشکده پيراپزشکي، دانشگاه علوم پزشکي بوشهر}

^{2 کارشناس ارشد فيزيک پزشکي، دانشکده پزشکي، دانشگاه علوم پزشکي بوشهر}

^{3 دانش آموخته پزشکي، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکي بوشهر}

^{4 استاديار غدد درون ريز و متابوليسم، دانشکده پزشکي، دانشگاه علوم پزشکي بوشهر}

 

چكيده :

از اثرات بيولوژيك تابش‌هاي يونيزان، مي‌بايست به آسيب‌هاي كروموزومي اشاره نمود. بررسي  اين آسيب‌ها طي دو الي سه دهة گذشته منجر به آن شده است كه اين روش‌ها به عنوان راهنمايي براي اندازه‌گيري برخورد با تابش‌هاي يونيزان مورد استفاده قرار گيرند. براي بررسي ميزان آسيب‌هاي ژنتيکی ناپايدار در پرتوكاران بخش‌هاي راديولوژي بيمارستاني، 54 پرتوكار (پزشك، تكنسين و كمك تكنسين) بيمارستان‌هاي شهر بوشهر (16 نفر  زن و 38 مرد با سن متوسط 3/8 ±33 سال) با گروه هم سن و هم جنس خود بعنوان شاهد با روش كلاسيك آناليز سيتوژنتيك لنفوسيت‌هاي خون محيطي مقايسه شدند. تعداد 34 پرتوکار (23 مرد و 11 زن) داراي آسيب هاي ژنتيکي ناپايدار بودند (50 مورد آسيب کروموزومي و 31 مورد آسيب کروماتيدي). از گروه کنترل تنها 7 نفر داراي آسيب هاي ژنتيکي ناپايدار بودند. متوسـط آسـيب‌هـاي كـرومـوزومـي در پـرتوكـاران در مقـايسـه با گـروه كنترل اختلاف چشمگيري داشت (001/0 < P ؛ 11=OR). شايعترين نوع آسيب كروموزومي در هر دو گروه مورد و شاهد از نوع تبادل کروموزومی بود. از بين آسيـب‌هاي كروماتيدي شايعـترين آن در گـروه پرتوكـاران  حذف بود (در گروه كنترل هيچكدام از انواع آسيب‌هاي كروماتيدي مشاهده نشد). تعداد 4 مورد كروموزوم حلقوي فقط در گروه پرتوكاران مشاهده شد. ميزان آسيب‌هاي كروموزومي با سابقه كار، سن، مصرف دخانيات، جنس و ميزان تحصيلات ارتباطي نداشت. با توجه به اينكه فراواني آسيب‌هاي كروموزومي در پرتوكاران بخش‌هاي راديولوژي بيمارستاني در مقايسه با گروه كنترل بيشتر است، توصيه مي‌شود به جاي دوز يمتري  فيزيكي، از روش آناليز متافاز، به عنوان يك روش بيومونيتوريك براي افراد در معرض خطر تابش استفاده شود.

 

واژگان کليدي : آسيب هاي کروموزومي، پرتوکاران، تابش هاي يونيزان، آناليز متافاز