مشاهده اثرات يک برنامه قلب سالم با همياري جامعه بر فعاليت بدني زنان

فرحناز آبادي پور1، مهناز آبادي پور1، حکيمه آبادي2، خديجه آيتي نژاد1، فاطمه احتشامي1، شيرين اصفهاني3، محبوبه افنداک1، سيد رضا امامي4، زهرا اميري2، فاطمه بهراميان2، بهنوش بنه گزي1، رها پازکي4، فاطمه تمجيدي1، اعظم توانايي مقدم3، زبيده جرجم پور1، زهرا جعفري1، سکينه جوهر زاده1، بتول حاجب زاده1، فاطمه حاجب زاده1، مريم حبيبي1، صديقه حيدري1، سکينه خالق پناه1، زهرا خسروي زادگان2، سارا درم سرا1، امينه دشتي1، صغرا دشتي1، کبري دهبيدي1، مهناز دهداران1، زهرا دهقان1، نغمه دهقاني1، کتايون رئيسي3، اسما راستگونژاد1، پريا ربيعيان2، صديقه رحمانيان1، سلطان بي بي رضا نيا جهرمي1، معصومه رضايي1، سيما رضوان زاده1، عليرضا رهبر2، شهناز زارع زاده1، مژده زنده بودي1، ماه نسا سبب ساز1، تهمينه سرکاري3، زهرا سنجيده2، نسرين سيد نظامي4، عصمت شاکردرگاه3، محبوبه شانشين2، معصومه شباني1، اعظم شريفي1، زهرا شولي1، محدثه شيخياني1، محمد رضا صالحي2، سوسن صدري2، شهربانو صمصامي1، الهام صيدالي2، زهرا عالي زاده1، ليلا عباسي راد1، زهرا عرفان3، سيده مريم عطايي1، سارا علمدار بوشهري1، سعادت فراش بندي1، سميه فراش بندي1، فاطمه فرجان صبح1، خديجه فرجي ماشاالله1، سيده مرضيه قائم مقامي1، کبري قربانپور1، صديقه قنبر پور1، معصومه کدخدايي2، زهرا کشاورز خواه1، مهناز کمالي1، مرضيه گلافان1، مليحه گلافان1، اسما لک1، محمد مهدي محمدي2، سلوه محمودي1، شيوا مصدق زاده2، اعظم مظلومي1، زهرا ملاح زاده1، بتول موسوي نژاد1، رامين ناصحي فر2، طيبه سادات ناصري1، عاطفه ناصري1، ايرج نبي پور4، شهناز نجفي زاده3 ، صغري نداف آزاد1، مهناز نداف آزاد1، فريده نظري2، حسن نيکخواه2، خديجه هلالي1، نغمه هنرمند2، ملکه هوشمندي1.

1مشارکين مردمي، 2مشارکين دانشگاهي، 3مشارکين کميسيون بانوان استانداري، 4مشارکين پژوهشگر

خلاصه طرح

مقدمه:
بيماريهاي قلبي عروقي اولين علت مرگ خانمها در بسياري از نقاط جهان هستند. بعضي از عوامل مربوط به راه و روش زندگي ما که خطر اين بيماريها را زياد مي کنند اما مي توان آنها را تغيير داد و در نتيجه از ايجاد بيماري قلبي جلوگيري کرد، ورزش نکردن، تغذيه نامناسب و کشيدن سيگار و قليان هستند. متاسفانه اين عوامل خطر در جامعه ما و خصوصا در ميان خانمها بسيار شايع است. بنابراين ما تصميم گرفتيم که درمطالعه اي ضمن آموزش نحوه مبارزه با اين عوامل خطر به خانمها، آنان را به تغيير شيوه زندگي و افزايش ميزان فعاليت بدني ترغيب نماييم. در اين مطالعه روشي کاملا جديد مورد استفاده قرار گرفت که در آن زناني برخاسته از جامعه مشارکت نموده و در زمينه آموزش زنان ديگر به فعاليت پرداختند. نام طرحهاي تحقيقاتي اين چنيني، «طرح مشارکتي جامعه محور» است. در تحقيقي که انجام گرديد گروهي از زنان با نام «گروه آموزش گيرنده» يا «گروه مداخله»، توسط آموزشگراني مردمي آموزش گرفتند. اين گروه با گروهي ديگر از زنان که آموزشي نگرفته بودند به نام «گروه شاهد» از نظر ميزان فعاليت بدني، فشار خون و آگاهي از بيماريهاي قلبي عروقي مقايسه شدند. لازم است بدانيد که ميزان مناسب فعاليت بدني که بتواند از بيماريها جلوگيري نمايد حداقل 30 دقيقه فعاليت بدني حد متوسط براي حداقل 5 روز هفته يا حداقل 20 دقيقه فعاليت بدني شديد براي حداقل سه روز هفته مي باشد.

نحوه اجراي طرح:
براي اجراي اين طرح يک گروه مشارکتي شامل اعضاي کميسيون بانوان استانداري، انجمن قلب سبز زنان و پژوهشگران مرکز پژوهشهاي سلامت خليج فارس به نام «گروه راهبردي» تشکيل گرديد. اين گروه تصويب نمود که طرح در محدوده 10 مرکز بهداشتي درماني در شهر بوشهر اجرا گردد. به روش تصادفي و با کمک مشارکين مردمي که زناني از بسيج خواهران و تعدادي از زنان علاقمند به همکاري با مراکز بهداشتي درماني بودند، تعداد 589 زن سنين 25 تا 64 ساله که تحت پوشش مراکز بهداشتي درماني به مرکز پژوهشهاي سلامت خليج فارس دعوت شدند و از آنان آزمايش خون به عمل آورده شد. در ضمن اطلاعات مربوط به وضعيت فعاليت بدني و اندازه فشار خون، وزن، قد و دور کمر آنان نيز ثبت گرديد و نتايج آزمايشات به آنان اعلام گرديد. پس از آن افرادي که انجام فعاليت بدني براي آنان به دلايل جسماني زيان آور بود از طرح کنار گذاشته شدند. بر اساس تصميم گروه راهبردي، همانگونه که ذکر شد افراد شرکت کننده به دو گروه تقسيم گرديدند: «گروه مداخله» و «گروه شاهد». 6 نفر از اعضاي گروه راهبردي به عنوان سرگروه 6 گروه آموزشي انتخاب شدند و در هر گروه آموزشي خانمهايي از بسيج خواهران و تعدادي از زنان علاقمند به همکاري با مراکز بهداشتي درماني به عنوان آموزشگر حضور يافتند. اين گروههاي آموزشگر پس از يادگيري مطالب مربوط به بيماريهاي قلبي عروقي، فعاليت خوئد را آغاز کردند و کتابچه هاي آموزشي و جزوات فعاليت بدني را همراه با نوارهاي صوتي آن به مدت 8 هفته به درب منازل زنان گروه مداخله برده و آنان را تشويق به انجام فعاليت بدني نمودند. پس از اتمام 8 هفته کليه زنان چه در گروه مداخله و چه در گروه شاهد دوباره به مرکز پژوهشهاي سلامت خليج فارس دعوت شدند و آزمايشات درباره آنها تکرار شد. در آخر دو گروه مداخله و شاهد با يکديگر مقايسه شدند.

نتايج به دست آمده:
پس از آنکه اطلاعات را تجزيه و تحليل نموديم، مشاهده کرديم که پيش از شروع فعاليتهاي آموزشي در گروه مداخله و شاهد از هر 100 نفر 3 نفر فعاليت بدني لازم براي سلامتي را انجام مي دادند. اما پس از آموزش و ترغيب زنان به انجام فعاليت بدني در گروه مداخله از هر 100 نفر 13 نفر فعاليت بدني را وارد برنامه روزانه خود کرده بودند. اين ميزان در گروه شاهد هيچ فرقي نکرده بود. در پايان هفته هشتم خانمهاي گروه مداخله به طور متوسط ميزان انجام فعاليت بدني خود را 81/139 دقيقه در هفته اعلام کردند. در صورتي که خانمهاي گروه شاهد به طور متوسط 14/40 دقيقه در هفته فعاليت بدني داشتند. متوسط نمره آگاهي از بيماريهاي قلبي عروقي و نحوه پيشگيري از آن نيز در گروه مداخله بيشتر از گروه شاهد بود. در ضمن فشار خون حد بالاي گروه مداخله از گروه شاهد پايين تر بود. بايد بگوييم که يکي از عوامل خطر ساز مهم بيماريهاي قلبي عروقي فشار خون بالا است که مي تواند با شيوه زندگي مناسب از جمله ورزش نمودن و تغذيه مناسب و همچنين پرهيز از سيگار و قليان از ايجاد آن جلوگيري نمود. خوشبختانه ما نتيجه گرفتيم که طرحي که با کمک مردم براي افزايش اطلاعات و آگاهي آنها در مورد بيماري هاي قلبي عروقي انجام شود، مي تواند در ايجاد تغييرات مهم در شيوه زندگي آنان موثر باشد که اين مسئله نيز به نوبه خود مي تواند خطر بروز بيماريهاي قلبي عروقي را در آنان کم نمايد.