بررسي خاصيت تحريکي‑ دفعي توريهاي آغشته به سه نوع حشره کش پايروتروئيد
روي آنوفل استفنسي در شرايط آزمايشگاهي
حمزه عليپور 1، دکتر حسين لدني 2، محمدرضا عبايي3، عبدالرسول فروزاني4، دکتر محمد جعفر مومن بالله فرد5
1 کارشناس ارشد حشره شناسي پزشکی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي شيراز
2 استاد حشره شناسي پزشکی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي تهران
3 کارشناس ارشد حشره شناسي پزشکی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي تهران
4 کارشناس ارشد حشره شناسي پزشکی، آموزشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکي بوشهر
5 استاديار حشره شناسي پزشکی، دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکي شيراز
چکيده
زمينه: پديدة تحريكي‑ دفعي (Excito-repellency) ناشي از اثرات برخي حشرهكشها بنا به نظر برخي از محققين در قطع سيكل انتقال مالاريا مهم تلقي ميشود. هـمچنين خـاصيت دفـعي برخي از حشرهكشها باعث جلوگيري از ورود پشه به اماكن سمپاشي شده ميگردد و در طولاني مدت باعث تغيير در نسبتهاي آندوفيلي و اگزوفيلي ميشود.
مواد و روشها: تغييرات عمدهاي در طرح اوليه E-R test boxes داده شد، بطوري که در داخل قفس مواجهه که از جنس آلومينيم بود يک هولدر (توري سيمي استوانهاي شکل به شعاع 10 سانتيمتر) قرار داده شد که يک عدد خوکچه هندي در آن قرار داشت و توريهاي آغشته به حشرهکش و توریهای شاهد روي آن کشيده میشدند و خوکچه در وضعيتي بود که پشه ها به راحتي قادر بودند از روي آن خونخواري نمايند. همچنين در قسمتي از بدنه قفس مواجهه، محلي جهت نصب تلة پنجرهاي خروجی پيش بيني گرديده بود. توريهاي آغشته به حشرهکش لامبداسيهالوترين در سه غلظت 5/12، 25 و 50 ميليگرم در مترمربع، دلتامترين 5/12، 25 و 50 ميليگرم و سيفلوترين 40، 80 و 100 ميليگرم در مترمربع و شاهد در آزمايشگاه با روش غرقاب سازي تهيه گرديد. تعداد پشههاي يافت شده در تلة پنجرهاي خروجي، نسبت خونخواري، نسبت بقاء و نسبت بهبودي پشهها به عنوان معيار تحريکي‑ دفعي اين توريها مورد توجه قرار گرفت.
يافته ها: با افزايش غلظت حشره کشها ميزان تحريکي- دفعي بيشتر شد (05/0 P <). نسبت خونخواري پشههاي مواجهه با توري آغشته به حشرهکش لامبداسيهالوترين، دلتامترين و سيفلوترين در دوز استاندارد سازمان جهانی بهداشت (25 ميليگرم در مترمربع) به ترتيب 15 درصد، 3/5 درصد و 3/9 درصد و در کنترل 3/41 درصد بود. همچنين نسبت ورود پشهها به تلة پنجرهاي در زمان مواجهه با توريهاي آغشته به حشره کشهاي لامبداسيهالوترين، دلتامترين و سيفلوترين با دوز استاندارد سازمان جهانی بهداشت به ترتيب 2/18 درصد، 2/11 درصد و 7/19 درصد و در شاهد 4/1 درصد بدست آمد. نسبت بازماندگان (Survival Rate) در پشههايي که مواجهه با توريهاي آغشته به حشره کش با دوز استاندارد داشتهاند براي، لامبداسيهالوترين 2/63 درصد، دلتامترين 9/34 درصد و حشرهکش سيفلوترين 67 درصد و پشههاي موجود در قفس کنترل 9/98 بود.
نتيجه گيري: دلتامترين براي آغشته سازي پشه بندها براي مبارزه با آنوفل استفنسي به نسبت لامبداسيهالوترين و سيفلوترين از نظر کاهش ميزان خونخواري، نسبت بهبودي و ميزان بقاء مؤثرتر است.
واژگان کليدي: حشرهکش، پايروتروئيد، پشه بند، آنوفل استفنسي