منطقه حفاظت شده نایبند و اكوسيستم خليج عسلويه در معرض آلودگي شديد و نابودي
گزارش از محمد مهدي محمدي
دانشگاه علوم پزشكي بوشهر و مركز پيش دانشگاهي ام ابيها و سازمان دانش آموزي هلال احمر و ادره ثبت اسناد بوشهر در روزهاي 15 و 16 اسفند ماه 1381 اقدام به برگزاري سفر و بازديد علمي پژوهشي از منطقه حفاظت شده نايبند و خليج عسلويه نمود. گروه بازديد كننده متشكل از 45 تا 50 نفر از اساتيد ، دبيران و دانش آموزان برجسته مركز پيش دانشگاهي بوشهر ( ام ابيها) بود كه در طي اين دو روز به بازديد و بررسي وضعيت منطقه حفاظت شده نايبند و تأثيرات تخريبي عمليات استخراج و بهره برداري گاز شركت هاي مختلف مستقر در منطقه پرداختند.
منطقه حفاظت شده نايبند شامل خليج نايبند ، منطقه حفاظت شده نايبند و جنگل هاي حرا (مانگرو) خورهاي عسلويه ، بساتين و هاله مي باشد كه در 320 كيلو متري جنوب شرقي بندر بوشهر قرار داشته و زيباترين منطقه ساحلي در طول سواحل خليج فارس مي باشد.
وسعت منطقه نايبند حدود 22500 هكتار مي باشد با دارا بودن اكوسيستم ويژه و باارزش زيستگاه مناسبي براي گونه هاي مختلف حيات وحش از قبيل قوچ ، بز، ميش، جبير ( نوعي آهو) مي باشد. خليج نايبند در ساحل شمالي منطقه نايبند با وسعتي حدود 4130 هكتار مي باشد. خليج نايبند يكي از زيباترين و با ارزشترين زيستگاه هاي دريايي خليج فارس است. عمق مناسب آب ، آرامش نسبي آب و شفافيت آب سبب گسترش مجتمع هاي مرجاني و علف هاي دريايي در بستر خليج شده است. حوزه هاي متعدد، جنگل هاي حرا و ساحل ماسه اي در بخش شمالي وشرقي
و سواحل صخره اي داراي حاشيه باريك ماسه اي در بخش جنوبي خليج و بخش غربي منطقه حفاظت شده نايبند و وجود درختان تنومند ليلك ( انجير معابد) در دماغه نايبند، زيباترين چشم انداز در اين نقطه از خليج فارس را بوجود آورده است. پوشش گياهي منطقه نايبند غني و متنوع مي باشد. جنگل هاي حرا كه در كناره سواحل ، خورها ، مصب ها و محيط آرام و كم تلاطم آب مأوا گزيده اند، شرايط زيستگاهي بسيار مطلوبي براي شمار بسياري از آبزيان دريايي و پرندگان آبزي ساكن و مهاجر بوجود آورده است.
وايت در سال 1984 نواحي داراي خورها، خليج ها ، سواحل شني، درختان حرا ، آبسنگهاي مرجاني ، مناطق داراي لاك پشت هاي دريايي ، گاو دريايي ، دلفين ، وال و دستجات پرندگان آبزي را به عنوان مناطقي كه داراي منابع حساس و آسيب پذير در مقابل آلودگي هاي زيست محيطي ناشي از تكنولوژي هاي صنعتي و فعاليت اقتصادي مخرب انسان هستند، معرفي نموده است. خليج نايبند همه اين پديده ها و مناظر بكر طبيعي را يك جا در بطن خويش همراه دارد. جنگ هاي حرا زيستگاه مناسبي جهت انواع پرندگان و نرم تنان و سخت پوستان مي باشد. اجتماعات مانگرو ( حرا ) درايران تنها داراي دو گونه مي باشد يكي به نام درخت حرا (Avicennia marina) و ديگري به نام درخت چندل ( Rhizophota mucronata) مي باشد. در گذشته از چوب درختان حرا براي سوخت مصرف مي شد اما در حال حاضر بيشتر از برگ آنها جهت علوفه دام و از گل هاي آنها براي تهيه عسل و زنبور داري ( به خصوص در منطقه نايبند) استفاده مي شود. زيستگاه آبسنگهاي مرجاني در مناطق كم عمق و گرم سواحل بندر طاهري و خليج چابهار مي باشد. از آبسنگهاي مرجاني در پيوند استخوان ، استخراج دارو و دندانپزشكي و چشم پزشكي استفاده مي شود.
در سواحل سنگي نايبند تا گاوبندي جلبك هاي دريايي ، خرچنگ ها وكف زيان دو كفه اي و شكم پايان مختلف زيست مي نمايند.
در خليج ناي بند سه خورد وجود دارد: 1 - خور عسلويه به طول 5250 متر در سمت شمالي و غربي خليج نايبند واقع در شرق عسلويه و جنوب بيدخون با پهنه تالابي به وسعت 8400 هكتار
2 – خور بساتين به طول 3100 متر در جهت شمال شرقي خليج نايبند قرار دارد و وسعت اراضي تالابي آن 56 هكتار مي باشد و در 2 كيلومتري بساتين واقع شده است.
3 – خور هاله به طول 2000 متر ودر سمت غربي خليج نايبند واقع شده است. منطقه نايبند از سال 1357 منطقه حفاظت شده اعلام شده است.
دراين بازديد علمي پژوهشي دو تن از دبيران و اساتيد مركز پيش دانشگاهي ام ابيها و دانشگاه علوم پزشكي بوشهر به ارائه مطالبي در زمينه موقعيت جذاب واستثنايي اين منطقه پرداختند و با توجه به مستقر شدن شركت هاي مختلف داخلي و خارجي در منطقه شمالي خليج عسلويه ( حد فاصل ارتفاعات امتداد يافته زاگرس و دريا) و تخريب كامل مظاهر طبيعي آنجا از كليه مسئولين مملكتي تقاضا كردند كه نگذارند توسعه صنعتي اقتصادي منطقه به بهاي محو و نابود شدن اكوسيستم استثنايي اين منطقه پايان پذيرد.
فعاليت هاي صنعتي اقتصادي شركت هاي مستقر شده در ضلع شمالي خليج نايبند ضمن نابود كردن پوشش گياهي و درختان آنجا به طور كلي آرامش زيستگاهي آنجا را مختل نموده اند به طوري كه ديگر از دسته هاي انبوه پرندگان ساكن و مهاجر در كرانه هاي ساحلي و مناطق جنگل هاي حرا كمتر اثري مشاهده مي شود. اگر مسئولين محيط زيست كشور و استان چاره اي تدبيرنكنند برنامه هاي ناهماهنگ توسعه اقتصادي منطقه در آينده اي نه چندان دور خليج استثنايي و زيباي نايبند را به مردابي ، متعفن تبديل خواهد كرد كه ديگر اثري از درختان حرا، آبسنگهاي مرجاني، دسته هاي پرندگان ، پستانداران مختلف ، جلبك هاي دريايي ، لاك پشتهاي سبز و نوك عقابي ، نهنگ و آسمان صاف وهواي پاك نخواهيم يافت . در زماني كه قرآن و نداي وحي مي فرمايد:
و اذا تولي سعي في الارض ليفسد فيها و يهلك الحرث و النسل والله لايحب الفساد. قرآن مجيد سوره بقره آيه 205
] چون از تو دور شود ( وبه قدرت برسد) مي كوشد تا در زمين فساد كند و كشت و نسل را نابود سازد خداوند فساد را دوست ندارد.[
و در شرايطي كه اصل 50 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به صراحت اعلام داشته است كه در جمهوري اسلامي حفاظت از محيط زيست كه نسل امروز و نسل هاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي روبه رشدي داشته باشند، وظيفه عمومي تلقي مي گردد. از اين رو فعاليت هاي اقتصادي و غير آن كه با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا كند ممنوع است.
و در شرايطي كه در كنفرانس توسعه محيط زيست ملل متحد در سال 1992 در ريودوژانيرو برزيل سران كشورهاي جهان و دولت هاي متعهد به شناسايي و نگهداري از اكوسيستم هاي دريايي شده اند ، چرا بايد شاهد تخريب خليج نايبند با همه مظاهر زيبا و استثنايي آن باشيم. مگر نه اينكه توسعه پايدار يعني الگوي رشد و توسعه اي كه منابع طبيعي را جهت
احراز منافع آتي حفظ كند و بالاخره مگر نه اينكه سالانه بيش از 15 درصد توليد ناخالص ملي كشور به دليل تخريب محيط زيست از دست مي دهيم. پس چرا مسئولين اقدامي نمي كنند. شركت كنندگان در اين گردهم آئي علمي و پژوهشي مصراً خواستار رسيدگي مسئولين كشور به اين امر مهم و حياتي شدند.
