كشف
ابزارهاي سنگي با قدمت 10500 ـ 11800 در تل گل پختي اهرم
اهرم مركز شهرستان
تنگستان تا مركز استان 54 كيلومر فاصله دارد. اهرم در موقعيت 51 درجه و 17 دقيقه
طول شرقي و 27 درجه و 53 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دريا 65
متر است . هواي آن گرم و خشك و بياباني است و متوسط دماي سالانه 24 درجه مي باشد
ميزان بارندگي در اين ناحيه كم و متغيير است . رودخانه فصلي بهوش كه در جنوب اين
شهر قرار گرفته فقط در فصل زمستان جاري مي گردد و كوه آب گرم كه در محل معروف به «
اوبي » [1]است
در شرق شهر اهرم قرار دارد.
به دليل عدم پژوهش باستان شناسي در
استان بوشهر پيرامون مصنوعات سنگي هنوز ميزان و چگونگي تاثير و تاثر انسان و محيط
زيست در دوران پارينه سنگي چندان كه بايد شناخته شده نيست گرچه اطلاعات ما درباره
دوران تاريخي و اسلامي در نقاط مختلف استان به نسبت بيشتر از بقيه دوره هاست اما
از مراحل پاياني پارينه سنگي و نيز فرا پارينه سنگي كه مرحله تعيين كننده اي در
گذر انسان از شكار گري ـ گردآوري غذا به يكجانشيني و اهلي كردن حيوانات و پرورش
گياهان است داده هاي روشني در دست نيست . هر چند كه پژوهش در اين زمينه در استان
بصورت رسمي صورت نپذيرفته اما بررسي حاضر را مي توان به منزله نخستين تلاش براي
متمركز كردن فعاليتهاي باستان شناسي در زمينه بررسي هاي پارينه سنگي در استان
دانست .
در دي ماه 1381 هياتي به سرپرستي
نگارنده جهت گمانه زني قلعه زاير خضرخان اهرمي به اين منطقه اعزام و طي 30 روز
تحقيق و عمليات گمانه زني به نتايج بسيار خوبي دست يافت . بر اساس يافته هاي
باستان شناسي نشان داد كه اين محل از دوران اشكاني تا اواسط دوره اسلامي به صورت
منقطع مسكوني بوده است . نكته اي كه بايد به آن اشاره كرد پيوند و ارتباط قلعه
زاير خضرخان با ديكر نواحي هجوار است كه نبايد از نظر دور داشت چنانكه در مورد تل
گل پختي شباهتهايي به ويژه در گونه سفال
با تپه زاير خضرخان ديده مي شود از اينرو جهت مطالعه دقيق تر و بدست آوردن
اطلاعات جامع ، محوطه ها و مناطق همجوار قلعه زاير خضرخان مورد بررسي باستان شناسي
قرار گرفت .
در هيمن راستا ما به تپه اي نسبتاً وسيع
كه داراي مواد فرهنگي بسيار مهمي بود دست يافتيم اين تپه كه تل گل پختي نام دارد
در يك كيلومتري ضلع غربي جاده اهرم ـ برازجان قرار گرفته و ابعاد آن به 130× 100
متر ميرسد بيشترين ارتفاع آن نسبت به زمينهاي اطراف به 3 متر ميرسد . متاسفانه به
دليل قرار گرفتن در زمينهاي كشاورزي هر سال بخشي از آن تسطيح و جهت امر كشاورزي
مورد استفاده قرار مي گيرد كه عامل بسيار مهمي در تخريب تپه بشمار مي رود . با
بررسي پيرامون و حاشيه تپه قطعات مختلف سفال كه اغلب مربوط به دوره تاريخي ـ
اسلامي هستند مشاهده گرديد . اما مصنوعات سنگي فقط در دو محدوده كوچك در مركز و
حاشيه غربي تپه كشف گرديد . مصنوعات گردآوري شده از اين محل شامل 6 قطعه از انواع
مختلف تراشه ، سنگ مادر تيغه ، مي باشد.
وجود سنگ مادر در مجموعه نشان دهنده تراش و توليد مصنوعات سنگي در اين محل
مي باشد.
مجموعه گردآوري شده بسيار كوچك است و
اطلاعات چنداني راجع به جنبه هاي گوناگون صنايع سنگي منطقه در اختيار نمي گذارد
اما در نظر گرفتن اين موضوع كه مجموعه مذكور در حال حاضر تنها مورد يافت شده در
استان بوشهر بشمار مي رود حائز اهميت است .
كوچك بودن مجموعه گردآوري شده و نبود
ابزارهاي شاخص در آن باعث شده تا نتوان با اطمينان راجع به صنعت ساخت ابزار سخن
گفت .
در مجموع در تل گل پختي 6 قطعه مصنوعات
سنگي يافت شد كه اغلب اين مصنوعات بر روي سطح تپه قرار داشتند براي ساخت اين نوع
مصنوعات عمدتاً از نوعي سنگ چرت به رنگ خاكستري متمايل به سفيد ، قهوه اي با رگه
هاي متداخل سفيد و نوعي ديگر خاكستري متمايل به قرمز تيزه استفاده شده است .
هر چند كه اين مجموعه بسيار كوچك و حقير
به نظر ميرسد اما در صورت اجراي يك برنامه بلند مدت بصورت گسترده مي توان اميدوار
بود كه مكانهاي ديگري در اين منطقه و نواحي ديگر استان شناسايي كرد و به نتايج
بهتري دست يافت .
حميد
زارعي
كارشناس
مديريت ميراث فرهنگي استان بوشهر